Ilość kleju potrzebna do wykonania połączenia zależy nie tylko od powierzchni materiału. Znaczenie mają również rodzaj kleju, sposób aplikacji, chłonność podłoża oraz to, czy preparat nakłada się na jedną, czy na obie łączone powierzchnie. Dlatego nie istnieje jeden uniwersalny przelicznik, który można zastosować do każdego kleju kontaktowego i każdego materiału.
Punktem wyjścia powinna być wydajność podana przez producenta w karcie technicznej. Może być wyrażona w gramach na metr kwadratowy, metrach kwadratowych możliwych do pokrycia jednym opakowaniem albo jako zakres uwzględniający różne warunki aplikacji. Do wyniku warto dodać zapas na straty podczas natrysku, nierówności podłoża i próbne ustawienie aplikatora.
Od czego zależy zużycie kleju kontaktowego?
Klej kontaktowy powinien utworzyć równą warstwę zapewniającą prawidłowe zwilżenie powierzchni. Zbyt mała ilość może pozostawić suche miejsca i osłabić spoinę. Nadmierna aplikacja również nie jest korzystna - wydłuża czas odparowania, zwiększa zużycie produktu i może utrudnić uzyskanie estetycznego połączenia.
Rzeczywista wydajność zależy przede wszystkim od:
zaleceń dotyczących aplikacji jedno- lub dwustronnej,
rodzaju i chłonności podłoża,
lepkości oraz zawartości części stałych w kleju,
sposobu nanoszenia preparatu,
szerokości i ustawienia strumienia,
liczby nakładanych warstw,
doświadczenia operatora,
kształtu oraz wielkości klejonych elementów,
temperatury kleju i materiałów,
strat powstających podczas natrysku.
Przed zakupem warto więc określić nie tylko liczbę metrów kwadratowych, ale również rodzaj łączonych materiałów i sposób prowadzenia pracy. W kategorii klejów kontaktowych i osprzętu dostępne są preparaty w aerozolu oraz systemach ciśnieniowych przeznaczonych do nanoszenia pistoletem. Poszczególne produkty mogą znacząco różnić się deklarowaną wydajnością.
Wydajność a zużycie kleju - czym się różnią?
Wydajność określa powierzchnię, którą można pokryć określoną ilością preparatu. Przykładowo producent może podać, że jedno opakowanie wystarcza na 10 m². Zużycie przedstawia tę samą zależność w odwrotny sposób - informuje, ile kleju potrzeba na jeden metr kwadratowy, na przykład 150 g/m².
Trzeba jednak dokładnie sprawdzić, czego dotyczy podana wartość. W przypadku klejów kontaktowych preparat często nanosi się na oba łączone materiały. Jeżeli producent podaje zużycie na jedną powierzchnię, całkowite zapotrzebowanie może być dwukrotnie większe.
Przykładowo klejenie płyty o powierzchni 5 m² do laminatu oznacza fizyczne pokrycie:
5 m² powierzchni płyty,
5 m² powierzchni laminatu,
łącznie 10 m² powierzchni aplikacji.
Chociaż gotowe połączenie ma 5 m², pistolet lub aerozol musi pokryć dwa razy większy obszar. To jedna z najczęstszych przyczyn niedoszacowania ilości kleju.
Jak sprawdzić wydajność podaną przez producenta?
Informacji o zużyciu należy szukać w opisie produktu, karcie technicznej albo instrukcji stosowania. Producent może podawać wydajność na kilka sposobów:
w gramach na metr kwadratowy - g/m²,
w metrach kwadratowych z kilograma - m²/kg,
w metrach kwadratowych z litra - m²/l,
jako całkowite pokrycie z opakowania - m²/opakowanie,
w postaci przedziału uwzględniającego różne podłoża.
Jeżeli podany jest przedział, do planowania zakupu bezpieczniej przyjąć mniej korzystną wartość. Informacja „wydajność 5-7 m² z opakowania” oznacza, że w trudniejszych warunkach może ono wystarczyć tylko na około 5 m².
Należy również sprawdzić, czy deklaracja dotyczy jednej powierzchni, obu klejonych stron czy gotowego połączenia. Bez tej informacji samo wskazanie liczby metrów kwadratowych może prowadzić do błędnych obliczeń.
Jak obliczyć ilość kleju na podstawie zużycia w g/m²?
Jeżeli producent podaje zużycie w gramach na metr kwadratowy, można zastosować prosty wzór:
ilość kleju = powierzchnia aplikacji × zużycie na 1 m²
Załóżmy, że do pokrycia jest 20 m², a deklarowane zużycie wynosi 150 g/m²:
20 m² × 150 g/m² = 3000 g
Do wykonania pracy potrzeba więc teoretycznie 3 kg kleju. Jeżeli preparat trzeba nakładać na dwie powierzchnie, a 20 m² oznacza wielkość gotowego połączenia, obliczenie będzie wyglądało inaczej:
20 m² × 2 × 150 g/m² = 6000 g
Teoretyczne zapotrzebowanie wyniesie wtedy 6 kg. Do otrzymanego wyniku należy dodać zapas na straty i różnice w chłonności podłoża. Wartość 150 g/m² jest w tym przykładzie wyłącznie liczbą poglądową - w rzeczywistych obliczeniach trzeba zastosować parametr konkretnego kleju.
Jak obliczyć liczbę potrzebnych opakowań?
Jeśli producent podaje powierzchnię możliwą do pokrycia jednym opakowaniem, należy podzielić całkowitą powierzchnię aplikacji przez deklarowaną wydajność:
liczba opakowań = powierzchnia aplikacji ÷ wydajność opakowania
Przykład: do pokrycia jest 36 m², a jedno opakowanie według producenta wystarcza na 10 m²:
36 m² ÷ 10 m² = 3,6 opakowania
Wynik należy zaokrąglić w górę, co daje 4 opakowania. Po uwzględnieniu zapasu może się jednak okazać, że bezpieczniej będzie przygotować 5 opakowań, szczególnie przy chłonnym lub nierównym materiale.
Jeżeli klej stosuje się dwustronnie, trzeba najpierw obliczyć rzeczywistą powierzchnię nanoszenia preparatu. Dla połączenia o wielkości 36 m² będzie to 72 m², chyba że podana przez producenta wydajność została już określona dla gotowego połączenia.
Jaki zapas kleju przyjąć?
Obliczenie wykonane na podstawie danych technicznych przedstawia warunki zbliżone do prawidłowej, kontrolowanej aplikacji. W praktyce część kleju może zostać wykorzystana podczas ustawiania dyszy, próbnego natrysku lub czyszczenia systemu. Straty powstają też na krawędziach elementów i przy pracy z nieregularnymi kształtami.
W wielu przypadkach rozsądne jest przyjęcie zapasu wynoszącego około 10-15%. Nie jest to jednak uniwersalna reguła. Większy zapas może być potrzebny, gdy:
podłoże jest chłonne albo nierówne,
pracę wykonuje niedoświadczony operator,
elementy mają skomplikowany kształt,
znaczna część preparatu może ominąć materiał podczas natrysku,
aplikacja odbywa się w trudnych warunkach,
powierzchnia wymaga miejscowego ponownego pokrycia,
przerwanie pracy z powodu braku kleju byłoby szczególnie kosztowne.
Dla teoretycznego zapotrzebowania wynoszącego 6 kg i zapasu 10% obliczenie wygląda następująco:
6 kg × 1,10 = 6,6 kg
W przypadku zapasu 15%:
6 kg × 1,15 = 6,9 kg
Następnie trzeba dopasować wynik do dostępnych wielkości opakowań, zawsze zaokrąglając ich liczbę w górę.
Wpływ rodzaju powierzchni na wydajność
Gładkie i niechłonne materiały pozwalają zazwyczaj uzyskać bardziej równomierną warstwę przy mniejszym zużyciu. Dotyczy to między innymi niektórych metali, laminatów i tworzyw sztucznych. Powierzchnia musi być jednak odpowiednio przygotowana, oczyszczona oraz odtłuszczona.
Materiały porowate i chłonne mogą przejmować część preparatu. W efekcie kleju pozostającego na powierzchni jest mniej, a do uzyskania właściwej warstwy może być potrzebna większa ilość albo dodatkowa aplikacja. Problem może wystąpić przy niektórych piankach, filcu, korku, drewnie i materiałach drewnopochodnych.
Nie należy samodzielnie zwiększać ilości kleju bez ograniczeń. Jeżeli powierzchnia wymaga drugiej warstwy, musi to być zgodne z instrukcją stosowania produktu. W przeciwnym razie nadmiar preparatu może pozostać niedostatecznie odparowany.
Klejenie jedno- i dwustronne a zużycie
Kleje kontaktowe najczęściej uzyskują swoje właściwości po naniesieniu na obie łączone powierzchnie, odczekaniu wskazanego czasu i dokładnym dociśnięciu elementów. Istnieją jednak produkty oraz zastosowania, w których producent dopuszcza aplikację tylko na jedną stronę.
Nie można zakładać, że każdy klej kontaktowy zawsze wymaga identycznego sposobu nanoszenia. Decydują karta techniczna, rodzaj materiału oraz oczekiwana wytrzymałość połączenia. Jeśli zalecana jest aplikacja dwustronna, zmniejszenie zużycia poprzez pokrycie wyłącznie jednej powierzchni może doprowadzić do osłabienia spoiny.
Przy planowaniu trzeba zatem rozróżnić:
powierzchnię gotowego elementu,
rzeczywistą powierzchnię pokrywaną klejem,
zużycie podane na jedną lub obie strony.
Dopiero zestawienie tych trzech informacji pozwala prawidłowo obliczyć zapotrzebowanie.
Aerozol czy system ciśnieniowy - co jest bardziej wydajne?
Kleje kontaktowe w sprayu są wygodne przy mniejszych pracach, naprawach i elementach o ograniczonej powierzchni. Preparat jest gotowy do aplikacji bez podłączania dodatkowego osprzętu. Na rzeczywistą wydajność wpływają odległość puszki od materiału, tempo prowadzenia natrysku oraz stopień pokrywania się kolejnych pasów.
Przy większych powierzchniach częściej wykorzystuje się kleje kontaktowe w kanistrach nanoszone za pomocą węża i pistoletu. System pozwala regulować strumień, szerokość natrysku i ilość aplikowanego produktu. Po prawidłowym ustawieniu może zapewnić równomierną pracę na większej liczbie powtarzalnych elementów.
Samo większe opakowanie nie gwarantuje jednak lepszej wydajności. Niewłaściwa dysza, za wysokie ciśnienie, zbyt szeroki strumień albo prowadzenie pistoletu poza krawędzią materiału zwiększają straty.
Jak sposób natrysku wpływa na ilość kleju?
Podczas aplikacji pistolet lub puszkę należy prowadzić równomiernie, zachowując odległość zalecaną przez producenta. Zbyt mała odległość może prowadzić do lokalnego nagromadzenia preparatu, natomiast zbyt duża zwiększa ilość kleju trafiającego poza element.
Kolejne pasy natrysku powinny tworzyć jednolitą warstwę bez dużych zakładów. Jeśli operator kilkukrotnie pokrywa te same miejsca, zużycie rośnie, a warstwa może stać się zbyt gruba. Z kolei pozostawienie pustych obszarów osłabia połączenie.
Przy produkcji seryjnej warto wykonać próbę na jednym elemencie. Można zważyć opakowanie albo kanister przed i po aplikacji, a następnie obliczyć faktyczne zużycie. Taki test daje bardziej wiarygodny wynik niż szacunek wykonany wyłącznie na podstawie powierzchni.
Jak przeprowadzić próbę wydajności?
Najlepiej wykorzystać próbkę wykonaną z tych samych materiałów, które będą stosowane podczas właściwej pracy. Powinna mieć znaną powierzchnię, na przykład dokładnie 1 m². Klej należy nanieść zgodnie z planowaną techniką, z użyciem docelowej dyszy i ustawień pistoletu.
Przebieg próby może wyglądać następująco:
Zważyć pełne opakowanie albo system przed rozpoczęciem aplikacji.
Nanieść klej na próbkę zgodnie z instrukcją.
Ponownie zważyć opakowanie po zakończeniu natrysku.
Obliczyć różnicę masy.
Podzielić zużytą ilość przez powierzchnię próbki.
Powtórzyć test, aby wykluczyć przypadkowy wynik.
Jeżeli na próbkę o powierzchni 1 m² zużyto 180 g preparatu, rzeczywiste zużycie w danych warunkach wynosi około 180 g/m². Przy klejeniu dwustronnym należy przeprowadzić pomiar dla obu materiałów albo uwzględnić podwojenie powierzchni aplikacji.
Trzeba pamiętać, że wynik może obejmować również straty podczas natrysku. Z punktu widzenia planowania zamówienia jest to jednak wartość przydatna, ponieważ pokazuje rzeczywiste zużycie produktu przez stanowisko.
Najczęstsze błędy przy obliczaniu ilości kleju
Najczęściej zapomina się o konieczności pokrycia dwóch łączonych powierzchni. Innym błędem jest przyjęcie najwyższej wartości z przedziału wydajności, mimo że podłoże jest porowate i chłonne. Problemy powoduje również brak zapasu oraz nieuwzględnienie strat wynikających z kształtu elementu.
Nie należy też przeliczać litrów bezpośrednio na kilogramy, przyjmując, że 1 litr kleju zawsze waży 1 kg. Gęstość preparatu może być inna niż gęstość wody. Jeśli producent podaje masę i objętość, obliczenia trzeba prowadzić zgodnie z jednostką zastosowaną w informacji o zużyciu.
Wydajności różnych klejów nie powinno się porównywać wyłącznie na podstawie wielkości opakowania. Dwa kanistry o tej samej objętości mogą zawierać preparaty o innej zawartości części stałych, sposobie nanoszenia i przeznaczeniu.
Jak ograniczyć zużycie bez osłabiania połączenia?
Oszczędność nie powinna polegać na nanoszeniu mniejszej ilości niż zaleca producent. Lepsze efekty daje usprawnienie procesu aplikacji. Warto zadbać o prawidłowe przygotowanie podłoża, dobranie dyszy, ustawienie strumienia i przeszkolenie operatora.
Zużycie można ograniczyć poprzez:
dokładne oczyszczenie i przygotowanie materiałów,
prowadzenie natrysku w stałej odległości,
dopasowanie szerokości strumienia do elementu,
ograniczenie nakładania się kolejnych pasów,
stosowanie osłon przy małych i nieregularnych częściach,
regularne czyszczenie dyszy,
kontrolowanie ilości kleju zużywanego na serię produktów,
wykonywanie prób po zmianie materiału lub ustawień stanowiska.
Prawidłowo dobrany system nanoszenia pomaga uzyskać powtarzalną warstwę i dokła